Emancipacija žena Novog Sada u 19. veku

Oslobađanje od patrijarhalnih stega u 19.veku, žene u Srbiji uspele su obrazovanjem. Već krajem 18. veka, bogate vojvođanske porodice težile su da svoju žensku decu pošalju u dobre škole gde će naučiti strane jezike(nemački, mađarski, francuski), gde će izučavati politku, filozofiju i druge nauke koje će ih postaviti na jak položaj u društvu. Multietnička sredina tada je postavljala određene norme i standarde koji su se morali pratiti. Žensko dete je sve do tada bilo učeno da joj je mesto u kući, da je škola za dečake, a da je njen posao da služi svog supruga i odgaja decu. Početkom 19. veka, u takav način života počinje da se sumnja.

Emancipacija žena Novog Sada u 19. veku
Novoi Sad u 19. veku

Na prostoru Novog Sada rodile su se i živele prve Srpkinje koje su svojim delima doprinele značajno na kulturno-obrazovnom razvoju čitave Kraljevine Srbije. Među njima su: prva srpska književnica 19.veka Eustahija Arsić, advokatkinja Marija Milutinović, feministkinja Draga Dejanović, slikarka Katarina Ivanović, pedagogica Katarina Milovuk, kompozitorka Jovanka Stojković, rediteljka Milka Marković, naučnica Mileva Marić Ajnštajn, prva ratna dopisnica Milica Stojadinović Srpkinja, dobrotvorka Marija Trandafil i još mnogo drugih zaslužnih žena za procvat zemlje.

U Novom Sadu je svaka crkvena zajednica imala svoju školu o čemu je pisao Melhior Erdujhelji u svom delu „Istorija Novog Sada“. U njemu je zapisao naredbu iz 1848. godine koja kaže „da se u pogledu novog uređenja, rastave ženska deca od muške-valja se postarati o osnivanju jedne zasebite ženske škole.“ On je zabležio podatak da se 1862 devojčice nalazilo u ženskim srpskim školama u Novom Sadu. Masovno su počele da se osnivaju osnovne škole i zabavišta tek krajem 19.veka.

Tokom 19.veka počeli su da se formiraju lerovi u gradovima, pa tako i u Novom Sadu, u kojima su gospođe sa značajnim ugledom učile devojke pletenju, šivenju i slično. Devojačke škole i državne ženske škole su takođe osnivane u gradu, počev od 1826.godine. Prva viša devojačka škola otvorena je 1871. godine i omogućila da devojke upisuju učiteljske škole koje su do tada bile predviđene samo za muškarce. Ipak, veliki deo učenica poticao je iz zemljoradničkih, zanatlijskih porodica, dok su oni drugi, bogatiji sloj stanovništva, svoje ćerke upisivali u privatne lerove i škole u Pešti i Cirihu.

Potrebu za prvu žensku stručnu školu u formi obrazovne institucije izrazio je dr Maksimović koji je tražio da se oformi Zavod za osposobljavanje babica i za porodilje, kako bi žene mogle da se obuče za tu vrstu posla. Međutim njegova želja nije ostvarena. Tek početkom 20.veka osnovane su Zanatska ženska škola koju je oformila Dobrotvorna zadruga Srpkinja Novosatkinja(1921), Zanatsko-trgovačka ženska škola(1925).

Osim što im je bilo omogućeno osnovno i stručno srednje obrazovanje, žene su se uključivale i u različite organizacije, što verske, što humanitarne. Tako su zajedničkim snagama delovale na emancipaciju svih žena u gradu i njihovih ženskih potomaka. Osnivani su ženski feministički pokreti, dobrotvorne zadruge, verske grupe. Njih su pratile i istoimeni ženski listovi, tj. štampa preko koje su se organizacije oglašavale. Sve sa ciljem da što više prošire kroz stanovništvo težnju za ravnopravnosti polova u svim sferama društva.

Prve feministkinje i borci za nacionalna prava na tlu današnje Vojvodine bile su Milica Stojadinović Srpkinja, Savka Subotić, Jaroslava Jaroši, Katarina Milovuk, Draga Dejanović. One su javno, sa punom hrabrošću, postavljale pitanja o podređenom položaju žene u građanskom društvu i zahtevale da se ostale žene trgnu iz takvog načina života. Nažalost, sve one su bile osuđene na preranu smrt, stavljene pred velika iskušenja, samoću i zaborav.